Nghiên cứu phát triển sơn từ trấu tại Việt Nam

TS. Nguyễn Thị Hòe là nhà khoa học nữ Việt Nam nghiên cứu, sản xuất thành công sơn Kova sử dụng vật liệu nano từ trấu, chinh phục thị trường Singapore. Bà cho biết sau hơn sáu năm, đến năm 2012, sản phẩm đã được dùng rộng rãi tại siêu thị, các tòa nhà 800 căn hộ và sân bay của Singapore.

Ảnh: TS. Nguyễn Thị Hòe cùng các trợ lý trong phòng thí nghiệm. Nguồn ảnh: VNS.

Bà nhớ lại hơn 20 năm trước, khi giảng dạy tại Đại học Bách khoa TP. Hồ Chí Minh, bà một mình sang Mỹ nghiên cứu sơn. “Dù gặp nhiều trở ngại, tôi được các đối tác Mỹ hỗ trợ rất nhiều, từ phòng thí nghiệm đến trao đổi công nghệ sản xuất sơn.”

Trở về tiếp tục giảng dạy, bà bắt đầu làm sơn, ban đầu đóng trong lon. Sau khi nhận giải Kovalevskaia năm 1993 — giải dành cho nữ khoa học và tổ chức có nghiên cứu, ứng dụng nổi bật mang lợi ích cộng đồng — bà đặt tên sản phẩm Kova và chuyển sang đóng thùng.

“Tôi nghe về vật liệu nano từ thời đi học nhưng khi đó còn rất mơ hồ. Ba mươi năm sau, kiến thức ấy trở nên hữu ích trong ngành sơn,” bà nói. Bà dành hơn một thập kỷ nghiên cứu sơn nano và ứng dụng đời sống, trong đó có nanosilica tách từ trấu.

Bà cho biết sơn nano chống cháy từ trấu có thể bảo vệ bê tông, thép và gỗ trước nhiệt độ đến 1.300°C trong 4–6 giờ. “Tôi thử dùng đèn hàn chuyên dụng tạo nhiệt 1.300°C trong năm giờ. Gỗ được phủ sơn chịu được mức nhiệt đó. Kết quả khích lệ giúp chúng tôi tự tin giới thiệu sản phẩm ra thế giới.”

Nhóm tập trung vào vật liệu chống cháy cho nhà ở, bệnh viện, trường học, siêu thị, nhà máy và kết cấu thép cao tầng. Khi cháy lớn, thép mềm đi có thể gây sụp đổ, nên bảo vệ kết cấu thép rất quan trọng.

Bà cũng nghiên cứu thành công sơn kháng khuẩn chuyên dùng ở nhà trẻ và bệnh viện, được phê duyệt và chứng nhận tại Singapore.

Về lựa chọn trấu, bà giải thích đây là phụ phẩm nông nghiệp rất rẻ nhưng giàu silica. Việt Nam từ lâu là nước sản xuất, xuất khẩu gạo lớn; trước đây trấu chủ yếu dùng làm nhiên liệu hoặc phân bón. “Khi đi thực tế, tôi thấy trấu nổi trên kênh, sông và nghĩ đến chuyển chúng thành nanosilica để làm sơn. Sau nhiều năm, tôi đã thành công.”

GS.TS. Đặng Vũ Minh, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, nhận xét sản phẩm giúp đất nước tiết kiệm hàng triệu đồng nhập khẩu sơn châu Âu. Sơn của bà được sử dụng trong nước và ở Campuchia, Lào, Thái Lan, Singapore.

Đồng hành với cộng đồng khoa học Ngoài nghiên cứu và kinh doanh, bà lập Quỹ Kova để trao học bổng cho sinh viên dân tộc thiểu số, gia đình khó khăn, học tốt và muốn đưa nghiên cứu vào đời sống. Quỹ cũng hỗ trợ cá nhân, tổ chức có dự án sáng tạo đem lại hiệu quả kinh tế cho cộng đồng.

“Quỹ luôn ưu tiên các nhà khoa học nữ dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa để khuyến khích họ nghiên cứu,” bà nói. Trong mười năm được đề cập, Quỹ Kova đã trao hơn 10 tỷ đồng cho 90 cá nhân, tổ chức xuất sắc.

Hành trình vượt khó Sinh trong gia đình rất nghèo ở Nghi Lộc, Nghệ An, bà luôn học giỏi. Bà thi đỗ Đại học Bách khoa Hà Nội, ở lại giảng dạy sau tốt nghiệp đến năm 1979 rồi chuyển về Đại học Cần Thơ. Tại đây, bà bắt đầu suy nghĩ cách làm đẹp nhà cửa Việt Nam.

Khi đó, sơn tốt đều phải nhập khẩu với giá cao mà vẫn khó chịu được khí hậu nhiệt đới khắc nghiệt. Bà nghiên cứu sơn từ nguyên liệu trong nước nhưng Đại học Cần Thơ chưa đủ điều kiện hỗ trợ. Năm 1986, bà chuyển tới Đại học Bách khoa TP. Hồ Chí Minh để tiếp tục, song vẫn thiếu nhiều phương tiện.

Bà phải bán nhà để có kinh phí nghiên cứu vật liệu mài và nhũ tương. Dự án thành công, sau đó nhận tài trợ của Nhà nước để tiếp tục.

Bà đã có ba con trước khi vào Đại học Bách khoa Hà Nội. Bên cạnh học tập, bà làm nhiều việc như nuôi lợn, trồng rau để sống và nuôi con. Sau tốt nghiệp, bà muốn đầu tư vào khoa học nhưng chồng muốn bà ở nhà nội trợ. Hai người sau đó ly hôn, khiến bà vừa nuôi con vừa nghiên cứu trong hoàn cảnh khó khăn.

Khi được hỏi về việc nuôi dạy con trong quỹ thời gian hạn hẹp, bà nói mình chủ yếu chú trọng chuyện học, giúp các con ôn thi đại học.

Dù tuổi cao, bà vẫn muốn nghiên cứu sản phẩm có ích. “Hiện tôi có 11 công ty với vài nghìn lao động sản xuất sơn cho thị trường trong nước và xuất khẩu. Tôi có tiền để giúp người nghèo, nhưng mong có nhiều nhà khoa học cùng nỗ lực làm đất nước giàu hơn.”

Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình bày tỏ ấn tượng với sự tận tâm, ý chí vượt khó và những thành tựu đóng góp cho phát triển kinh tế–xã hội. TS. Rajeev Vaidya, Giám đốc điều hành DuPont Titanium Technologies tại Mỹ, cho biết công trình của bà truyền cảm hứng cho ông và các nhà khoa học khác như một hình mẫu về nghị lực vươn lên.

Nguồn: VNS.